Selank je sintetski heptapeptid (Thr-Lys-Pro-Arg-Pro-Gly-Pro) koji je analog prirodnog tuftsin-a (fragment imunološkog peptida). Razvijen u Rusiji 1990-ih, Selank je jedan od najpoznatijih nootropika i anksiolitika u peptidnoj klasi – djeluje na mozak bez sedacije, ovisnosti ili kognitivnog pada, što ga čini vrlo zanimljivim za istraživanja anksioznosti, fokusa, stresa i mentalne otpornosti.

Mehanizam djelovanja

Selank djeluje multifaktorski na CNS:

• Modulira GABA i serotonin sustav – povećava ekspresiju GABA receptora i sintezu serotonina, što smanjuje anksioznost bez sedacije (za razliku od benzodiazepina).
• Povećava BDNF (brain-derived neurotrophic factor) – potiče neurogenezu, sinaptičku plastičnost i otpornost neurona na stres.
• Smanjuje upalu u mozgu – inhibira proinflamatorne citokine (IL-6, TNF-α) i povećava antiinflamatorne markere.
• Utječe na enkefaline i endorfine – povećava razinu endogenih opioida, što poboljšava raspoloženje i motivaciju.
• Poboljšava kognitivne funkcije – povećava fokus, pamćenje, učenje i otpornost na mentalni umor.

Selank se primjenjuje intranazalno ili subkutano, s brzim prolaskom kroz krvno-moždanu barijeru – efekti se javljaju unutar 5–15 minuta i traju 12–24 sata.

Ključne studije i rezultati

• Preklinička istraživanja (miševi, štakori, 1990-ih–2025.): Selank smanjuje anksioznost u modelima straha (elevated plus maze), poboljšava pamćenje u testovima labirinta i štiti neurone od stresa i toksina. U modelima kroničnog stresa normalizira kortizol i poboljšava adaptaciju.
• Ljudska istraživanja (pilot studije i kliničke probe u Rusiji, 2000-ih–2026.): Doze 250–1000 μg/dan intranazalno pokazuju značajno smanjenje anksioznosti (HAM-A skala), poboljšanje fokusa, pamćenja i raspoloženja kod osoba s generaliziranom anksioznošću, socijalnom anksioznošću ili astenijom. U istraživanjima na zdravim osobama povećava mentalnu izdržljivost i otpornost na stres bez sedacije ili oštećenja kognicije. Noviji podaci (do 2026.) ističu potencijal za podršku u ADHD-u, PTSP-u i post-COVID kognitivnim smetnjama.

Sigurnost i metabolizam

U istraživanjima pokazuje izvrsnu podnošljivost – nuspojave su rijetke i minimalne (blaga iritacija nosa pri intranazalnoj primjeni). Nema sedacije, ovisnosti, tolerancije ili sindroma odvikavanja. Poluživot je kratak (minuti do sati), pa se primjenjuje 1–3× dnevno.

Praktične primjene u istraživanju

Doza od 10 mg obično se rekonstituira za protokole od 4–8 tjedana (npr. 250–750 μg/dan intranazalno ili subkutano, često 2–3× dnevno). Koristi se u istraživanjima smanjenja anksioznosti, poboljšanja fokusa i koncentracije, otpornosti na stres, podrške kognicije i mentalnog zdravlja – posebno kod osoba s blagom do umjerenom anksioznošću, mentalnim umorom ili potrebom za poboljšanjem produktivnosti bez stimulansa.

Selank je zanimljiv jer je “ne-sedativni anksiolitik” i nootropik u jednom – smanjuje stres i anksioznost, a istovremeno poboljšava fokus, pamćenje i raspoloženje, čineći ga jednim od najsigurnijih i najsvestranijih peptida za istraživanja mentalne otpornosti i kognitivnog zdravlja.