Humanin je mali mitohondrijski peptid (24 aminokiseline u ljudskoj formi: MAPRGFSCLLLLTSEIDLPVKRRA) koji se kodira unutar 16S rRNA mitohondrijske DNA. Otkriven 2001. godine kao faktor koji štiti neurone od Alzheimerove bolesti, Humanin je jedan od najistraživanijih “mitohondrijskih hormona” ili mitokinina u kontekstu dugovječnosti, neuroprotekcije i anti-aginga.

Mehanizam djelovanja

Humanin djeluje na više razina, uglavnom kroz zaštitu mitohondrija:

• Veže se na receptore FPRL1 (formyl peptide receptor-like 1) i CNTFR (ciliary neurotrophic factor receptor), aktivira signalne puteve poput STAT3, ERK i AKT
• Štiti mitohondrijsku membranu od permeabilizacije, smanjuje apoptotski signal (↓ Bax/Bak, ↑ Bcl-2) i inhibira citohrom c oslobađanje
• Smanjuje oksidativni stres, poboljšava mitohondrijsku funkciju i energetski metabolizam (povećava ATP produkciju)
• Ima neuroprotektivne efekte – štiti neurone od beta-amiloida, glutamata, hipoksije i drugih toksina
• Poboljšava inzulinsku osjetljivost, smanjuje upalu i podržava kardiovaskularnu funkciju u modelima starenja i bolesti

Ključne studije i rezultati

• Preklinička istraživanja (stanice, miševi, štakori, 2001.–2025.): Humanin (i njegovi analozi poput HNG) štiti od Alzheimerovih modela (smanjuje plakove i tau fosforilaciju), Parkinsonove bolesti, moždanog udara i dijabetesa tipa 2. U modelima starenja produžuje životni vijek za 10–20% u nekim sojevima, poboljšava kogniciju i smanjuje upalu. U kardiovaskularnim modelima smanjuje aterosklerozu i štiti srce od ishemije.
• Ljudska istraživanja (pilot studije i opservacijske analize, 2010-ih–2026.): Razina cirkulirajućeg Humanina opada s godinama i niža je kod osoba s Alzheimerom, dijabetesom i kardiovaskularnim bolestima. Suplementacija (u eksperimentalnim protokolima) pokazuje poboljšanje kognitivnih funkcija i markera oksidativnog stresa u malim grupama. Noviji podaci (do 2026.) ističu korelaciju viših razina Humanina s duljim životnim vijekom i boljom metaboličkom zdravlju u dugovječnim populacijama.

Sigurnost i metabolizam

U prekliničkim modelima pokazuje izvrsnu podnošljivost – nema toksičnosti čak i pri visokim dozama. Poluživot je kratak (minuti do sati), pa se primjenjuje subkutano ili intranazalno. Nuspojave su minimalne u ograničenim ljudskim istraživanjima.

Praktične primjene u istraživanju

Doza od 10 mg obično se rekonstituira za protokole od 4–12 tjedana (npr. 1–5 mg/dan ili ciklus 5–10 dana, subkutano ili intranazalno). Koristi se u istraživanjima neuroprotekcije, anti-aginga, mitohondrijske funkcije, poboljšanja kognicije, metaboličkog zdravlja i zaštite od oksidativnog stresa – posebno kod osoba s neurodegenerativnim rizicima ili kroničnim upalama.

Humanin je zanimljiv jer je prvi identificirani mitohondrijski peptid koji djeluje kao “signal dugovječnosti” – štiti mitohondrije, neurone i cijeli organizam od starenja i bolesti, čineći ga jednim od najperspektivnijih spojeva u istraživanjima mitohondrijske biologije i dugovječnosti.